Nicealem Güncelden Bilimsele

çekim ekleri ile ilgili örnekler

çekim ekleri nelerdir?

A) AD ÇEKİM EKLERİ:

1) Çokluk Eki: İsimlerin sayı bakımından çokluğunu bildirirler.
Misal: elmalar,çocuklar ,öğrenciler.

2)Hal Ekleri:- i,-e,-den,-de ekleridir.
Örnekler: Kitabı ver (belirtme hali)
Yola bak (Yönelme hali)
Evden geliyorum (Çıkma hali)
Sende kaldı (Katılmak hali)
Banal insanlarla işim olmaz.(Sıfat yapmıştır ve bu yüzden üretim eki olmuştur)
Bunlar favori çocuklardır.(Önad yapmıştır ve bu yüzden üretim eki olmuştur)
Sudan sebeplerle yanıma gelme (Önad yapmıştır ve bu yüzden üretim eki olmuştur)

3)Sahiplik ekleri: Eklendiği isimlerin kime ait olduğunu ifade eder.
Örnek: Kitabım,kitabın, kitabı, kitabımız, kitabınız, kitapları iyelik eklerini, ismin başına benim, onun, bizim, sizin, onların zamirlerini getirerek bulabiliriz.

4) Ilgi ekleri (Tamlayıcı Ekleri): “ın, in, un, ün” biçimindedir.Belirtili ad tamlaması kurar.
Örnek: kapı-n-ın kol-u , müdür-ün oda-sı

5)Eşitlik Eki: “-ca,-ce” biçimindedir.
Misal: Sence bu dürüst mu?
Çocukça davranma

6)Ilave eylem Ekleri: Isim soylu sözcükler yüklem yapma göreviyle kullanılan eklerdir.
Misal: iyi-y-im, iyi-sin, iyi-dir, iyi-y-iz, iyi-siniz, iyi-dirler

B)FİİL ÇEKİM EKLERİ

1)Zaman ekleri (Bildirme Kipleri): Fiillerde hareketin yapıldığı zamanı bildirir.
Örnek: gel-miş (Duyulan geçmiş zaman)
oku-du (görülen geçmiş süre)
gid-i-yor (şimdiki süre)
yat-acak (Gelecek geçmiş vakit)
Hemen gelir (Geniş geçmiş vakit)

2)Istek kipleri: Fiillerde dilek, durum, arzu, gereklilik… gibi anlamları karşılayabilmek için getirilen kip ekleridir.
Misal: Gider-se-m gelmem (Dilek-durum kipi)
Birazcık daha oturayım (istek kipi)
Ders çalışalım (özlem eki)
Artık git-meli-y-im (Gereksinim kipi)
Bunları da oku-sun (Emir eki)
Dışarı çıkın (Dikte eki)

3)Kişi Ekleri: Fiildeki eylemi gerçekleştiren şahsı spesifize etmek için getirilen eklerdir. Fiillerde kip eklerinden daha sonra gelirler.
Örnek: Geliyor-um, çalışmalı-sın, yaptı- okusak-k , üzülür-üz koşacak-sınız yürüdü-ler

YAPIM EKLERİ:

Isim veya fiil kök ya da gövdelerine gelerek onlardan başka isim ya da fiil türeten eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını da türünü de değiştirir. her zaman çekim eklerinden önce kazanç. Üretim eki almış bir sözcüğe türemiş sözcük ya da vücut denir.Eğer sözcük yapım eki almışsa basit yapılıdır kelime çekim eki olsa da basittir

1)İsimden Ad Üretim Ekleri: Ad kök veya gövdelerine eklenerek, yeni bir isim gövdesi oluşturan eklerdir.
Lık: kömür-lük, göz-lük , kulak-lık …
lı: Şehir Halkı-li , para-lı , ağaç-lı , baş-lı …
sız: su-suz, para-sız, ev-siz,
cü: göz-cü, sanat-çı, yol-cu, simit-çi,
ce: Türk-çe İngiliz-ce
daş:Çağ-daş, arka-daş, yol-daş
üncü: üç-üncü beş-inci
msı: acı-msı ekşi-msi
cil: et-cil ben-cil insan-cıl
şın: sarı-şın
sal: kum-sal kadın-sal
ıt: yaş-ıt
cağız: kız-cağız çocuk-cağız
cık: az-ı-cık minik-cük
tı: horul-tı cıvıl-tı

2)İsimden Fiil Yapan Ekler: Isim köklerine veya gövdelerine gelerek onlardan fiil türetir.
la: su-la, taş-la, uğur-la
al: çok-al, eksik-al, bakımlı-al
l: doğru-l, sivri-l
a: kan-a, yaş-a, cins-e, manâsız-a
ar: yaş-ar, mor-ar, sarı-ar
da: fısıl-da, horul-da, gürül-de
beygir: istikamet-et, göz-et
ık: geç-ik, bir-ik
ımsa: az-ımsa, benim-se,küçü(k)-mse
kır: fış-kır, hay-kır
lan: ev-len, dar-la
laş: şaka-laş, der-leş, çocuk-laş
sa: su-sa, ilginç-se siklet-se

3)Fiilden Isim Yapan Ekler: Fiil kök ya da gövdelerine gelerek ad yapan eklere denir.
ca: düşün-ce, eğlen-ce
ocak-ecek: giyecek, yok-ocak, aç-ocak
ak: yat-ak, kaç-ak, dur-ak,
ga: böl-ge, bil-ge, süpür-ge,
gan: çalış-kan, unut-kan, kay-gan
gı: sev-gi, çal-gı, birli-kı
gıç: bil-giç, dal-gıç, başlan-gıç
gın: yor-gun, bil-gin, kumaş-gin, bit-gin
ı,-i: yaz-ı, öl-ü, yap-ı, çat-ı, kok-u, doğ-u
ıcı-ici: yap-ıcı, gör-ücü, al-ıcı, sat-ıcı,
ık-ik: kes-ik, aç-ık, göç-ük,
ım-im: say-ım, seç-im, öl-üm, ölç-üm
ın-in: yığ-ın, ak-ın, tüt-ün, ilave-in,
nç: gül-ünç, sev-inç
ıntı: es-inti, çık-ıntı, dök-üntü,
ır-er: gel-ir, gid-er, ok-ot gibi yaşama,
ış: otur-uş, yürü-y-üş,
ıt: geç-it, yak-ıt, ölç-üt,
ma: gülmeyi severim , konuşmayı bil.
mak: gelmek, gitmek
tı: belir-ti, kızar-tı,

Fiilden Fiil Yapan Ekler: Fiil asilzade kelimelerden her yerde fiil yapan eklere denir.
dır: gül-dür, yap-tır, koş-tur,
ala: kov-ala, silk-ele,
er: gider, çık-ar,
imsa: gül-ümse, lahza-ımsa,
ın: gez-in, gör-ün, sev-in, taşı-n,
r: kaç-ır, bat-ır, iç-ir,
ş: gör-üş, kutup-uş, gül-üş,
t: uza-t, sap-ıt, korku-t, üşü-t,
ı: sev-il, kır-ıl, sat-ıl

 
BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ